Việc thu hồi thành công tầng đẩy của tên lửa Trường Chinh 10B đánh dấu một bước tiến mới trong chương trình không gian của Trung Quốc. Theo đánh giá của chuyên gia, ý nghĩa của thành tựu này không chỉ nằm ở công nghệ tái sử dụng mà còn phản ánh cuộc cạnh tranh ngày càng quyết liệt trong nền kinh tế quỹ đạo.
Thu hồi thành công tầng đẩy Trường Chinh 10B bằng hệ thống lưới trên biển
Ngày 10/7, Trung Quốc thông báo đã thu hồi thành công tầng đẩy của tên lửa Trường Chinh 10B (Long March 10B) sau khi phương tiện hoàn tất nhiệm vụ đưa tầng trên lên quỹ đạo. Sau khi tách khỏi tầng trên, tầng đẩy thực hiện quá trình hạ cánh thẳng đứng có kiểm soát xuống biển và được một hệ thống lưới đặt trên nền tảng thu hồi chuyên dụng đón bắt thành công.
Theo truyền thông nhà nước Trung Quốc, đây là lần đầu tiên trên thế giới một tầng đẩy của tên lửa quỹ đạo được thu hồi bằng hệ thống lưới trên biển. Thành tựu này được nhiều ý kiến đánh giá là cho thấy Trung Quốc đang rút ngắn khoảng cách với Mỹ trong lĩnh vực công nghệ không gian.
Tên lửa đẩy Trường Chinh 10B cất cánh từ bãi phóng tàu vũ trụ thương mại Hải Nam ở Văn Xương, tỉnh Hải Nam, Trung Quốc, ngày 10/7. Ảnh: CNS
Tuy nhiên, doanh nhân công nghệ kiêm nhà nghiên cứu địa chính trị và năng lượng người Indonesia Akhmad Hanan cho rằng ý nghĩa của sự kiện vượt ra ngoài cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc. Theo ông, đây là dấu hiệu cho thấy cuộc đua mới nhằm giành lợi thế trong nền kinh tế quỹ đạo của thế kỷ 21 đang tăng tốc.
Tên lửa tái sử dụng giúp giảm mạnh chi phí phóng
Trong khoảng một thập kỷ qua, thay đổi lớn nhất của ngành công nghiệp phóng tên lửa không nằm ở kích thước phương tiện hay khả năng mang tải trọng, mà ở công nghệ tái sử dụng tầng đẩy.
Năm 2015, SpaceX lần đầu đưa tầng đẩy của Falcon 9 hạ cánh thành công, mở ra mô hình tái sử dụng tên lửa trên quy mô thương mại. Việc một tầng đẩy có thể thực hiện nhiều chuyến bay giúp giảm đáng kể chi phí đưa tải trọng lên quỹ đạo, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh lớn cho Mỹ trong lĩnh vực không gian.
Đến nay, Falcon 9 đã trở thành phương tiện phóng chủ lực của SpaceX, thực hiện khoảng 165 sứ mệnh trong năm 2025 và đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai các chòm sao vệ tinh như Starlink.
Theo Akhmad Hanan, thành công của Trường Chinh 10B vì thế không chỉ là một cột mốc kỹ thuật. Đây còn là một phần trong chiến lược phát triển năng lực phóng tên lửa với chi phí thấp hơn, tốc độ cao hơn và khả năng khai thác lâu dài.
Theo Tập đoàn Khoa học và Công nghệ Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASC), Trường Chinh 10B có thể đưa khoảng 16 tấn tải trọng lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp (LEO), chủ yếu phục vụ triển khai các chòm sao vệ tinh quy mô lớn. CASC cũng đặt mục tiêu đưa tầng đẩy vừa được thu hồi trở lại hoạt động trước cuối năm nay.
Cuộc đua không gian chuyển sang cạnh tranh nền kinh tế quỹ đạo
Akhmad Hanan nhận định vai trò của không gian đang thay đổi nhanh chóng. Nếu trong thế kỷ 20, sức mạnh quốc gia chủ yếu gắn với khả năng kiểm soát biển, thì sang thế kỷ 21, ưu thế công nghệ và quyền kiểm soát không gian quỹ đạo ngày càng trở thành yếu tố chiến lược.
Hiện nay, vệ tinh không chỉ phục vụ viễn thông hoặc nghiên cứu khoa học mà còn giữ vai trò quan trọng trong dẫn đường quân sự, thu thập tình báo, Internet toàn cầu, giao dịch tài chính, logistics và vận hành phương tiện tự hành.
Theo chuyên gia này, quốc gia có thể triển khai và duy trì hàng nghìn vệ tinh trên quỹ đạo sẽ sở hữu lợi thế đáng kể về kinh tế cũng như an ninh. Vì vậy, năng lực phóng vệ tinh với chi phí thấp và tần suất cao đang trở thành lợi thế chiến lược của các cường quốc.
Ông cho rằng Trường Chinh 10B không chỉ là một tên lửa tái sử dụng mà còn là nền tảng để Trung Quốc mở rộng hạ tầng không gian trong tương lai.
Khác với giai đoạn đầu của cuộc đua không gian, khi các sứ mệnh lên Mặt Trăng hay Sao Hỏa được xem là biểu tượng vị thế quốc gia, cuộc cạnh tranh hiện nay tập trung nhiều hơn vào việc xây dựng các mạng lưới vệ tinh quy mô lớn, cung cấp dịch vụ quỹ đạo với chi phí thấp và phát triển hệ sinh thái kinh tế không gian.
Nếu giảm đáng kể chi phí phóng, Trung Quốc sẽ có thêm điều kiện triển khai hạ tầng quỹ đạo ở quy mô lớn hơn, lĩnh vực trước đây chủ yếu do Mỹ dẫn đầu.
Tên lửa SpaceX Falcon 9 cất cánh sau khi phóng từ Căn cứ Không gian Vandenberg,California, Mỹ, mang theo 24 vệ tinh internet Starlink, ngày 24/6. Ảnh: Getty Images
Trung Quốc chọn hướng phát triển khác SpaceX
Một điểm khác biệt là Trung Quốc không áp dụng hoàn toàn phương thức thu hồi của SpaceX.
Trong khi Falcon 9 sử dụng các chân đáp để hạ cánh xuống tàu không người lái hoặc bãi đáp trên mặt đất, Trường Chinh 10B được thiết kế để được thu hồi bằng hệ thống lưới và móc trên tàu chuyên dụng.
Theo Akhmad Hanan, cách tiếp cận này chuyển phần lớn độ phức tạp kỹ thuật từ tên lửa sang hệ thống thu hồi, đồng thời loại bỏ chân đáp để giảm khối lượng tầng đẩy.
Ông cũng cho rằng vẫn còn quá sớm để kết luận phương án của Trung Quốc có hiệu quả hơn giải pháp của SpaceX hay không. Dù vậy, việc phát triển một hướng kỹ thuật khác cho thấy Bắc Kinh đang theo đuổi con đường đổi mới riêng thay vì sao chép công nghệ của Mỹ.
Nếu công nghệ tên lửa tái sử dụng tiếp tục được hoàn thiện, Trung Quốc có thể đẩy nhanh việc triển khai các chòm sao vệ tinh Internet quỹ đạo thấp mà nước này đang phát triển nhằm cạnh tranh với các hệ thống phương Tây như Starlink.
Theo Akhmad Hanan, trong tương lai, cuộc cạnh tranh trong không gian sẽ không còn chủ yếu xoay quanh các sứ mệnh thám hiểm hay uy tín quốc gia. Trọng tâm sẽ chuyển sang quyền kiểm soát các mạng lưới thông tin liên lạc, dòng dữ liệu và các dịch vụ số trên quỹ đạo, khi quỹ đạo Trái Đất trở thành một không gian chiến lược mới bên cạnh đất liền, biển, không trung và không gian mạng.
(Nguồn: LDG)
